Trần Thị Bích Ngọc[1]

Giữa tháng 5 vừa qua, dư luận nháo nhào vì Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) “đòi” thu phí tác quyền âm nhạc ở các phòng khách sạn tại Đà Nẵng. Gần đây, VCPMC lại tiếp tục gửi công văn yêu cầu các quán café phải trả phí tác quyền. Lần này, VCPMC kiên quyết khẳng định “Không có chuyện dừng lại, người đề nghị tạm dừng là không hiểu luật pháp!”

Phía VCPMC cho rằng, việc phát nhạc trong các quán café, quán bar, nhà hàng là hành vi xâm phạm quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng của tác giả và do đó, phải trả phí tác quyền cho tác giả. Ông Bùi Nguyên Hùng, Cục trưởng Cục Bản Quyền tác giả đồng tình, cho rằng đề xuất của VCPMC là đúng với quy định luật pháp hiện hành về quyền tác giả, quyền liên quan và thông lệ quốc tế.

Khoản 1, Điều 23 Nghị định 100/2006/NĐ-CP giải thích, quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng là quyền “do chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện biểu diễn tác phẩm một cách trực tiếp hoặc thông qua các chương trình ghi âm, ghi hình hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào mà công chúng có thể tiếp cận được.

Cơ sở pháp lý nào cho việc thu phí bản quyền Ảnh mang tính chất minh họa. Nguồn: tinlogi.com

Theo quy định trên, khi các quán café, quán bar, nhà hàng bật đĩa nhạc hoặc video nhạc, họ đang gián tiếp thực hiện quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng của các tác giả. Chính vì việc “biểu diễn trước công chúng” này chưa được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép, các quán café, quán bar, nhà hàng phải trả phí tác quyền âm nhạc. Vì vậy, đề xuất thu phí các quán café, quán bar, nhà hàng có phát nhạc trong kinh doanh là hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam.

Một số ý kiến không đồng tình, cho rằng, đài truyền hình, đài phát thanh đã trả phí tác quyền rồi, nên các cơ sở kinh doanh nói trên không phải trả phí nữa. Điều này là không đúng. Thực ra, phí mà các đài truyền hình và đài phát thanh trả là phí phát sóng, một loại phí khác phí tác quyền. Hơn nữa, dù các đài đã trả phí tác quyền thì đó cũng là phí phải trả để chính họ được sử dụng các tác phẩm âm nhạc. Bất kỳ cá nhân, tổ chức nào muốn sử dụng một tác phẩm âm nhạc thì đều phải tự mình trả phí cho tác giả. Nguyên tắc này giống như khi đi mua vé xem phim, nếu cả nhóm bạn năm người đi cùng nhau thì họ phải mua năm chiếc vé xem phim chứ không phải một.

Cơ sở pháp lý nào cho việc thu phí bản quyền Phí bản quyền (Royalty) (Nguồn: FYIMusicNews)

Cục trưởng Cục Bản Quyền tác giả Bùi Nguyên Hùng đã đúng khi nói rằng hành vi của VCPMC là phù hợp với thông lệ quốc tế. Đơn cử ở Mỹ, các tổ chức đại diện quyền biểu diễn lớn nhất là ASCAP, BMI và SESAC đều thường xuyên cử đại diện đến các quán café, quán bar và nhà hàng để thực thi quyền bản quyền[2]. Thậm chí, đại diện của họ còn đóng giả khách hàng gọi điện đến các quán café để hỏi xem họ sẽ mời ban nhạc hát bài gì trong ngày, từ đó yêu cầu họ trả phí bản quyền. Các tổ chức trên tính tiền bản quyền dựa trên loại nhạc được chơi (nhạc sống hay bản nhạc ghi âm), quy mô và lượng khách đến các quán café, nhà hàng. Đặc biệt, phí bản quyền cho các cơ sở tương tự với nhau về quy mô, lượng khách sẽ giống nhau; không có chuyện phí ở thành phố sẽ cao hơn ở nông thôn. Theo ASCAP[3], phí bản quyền mà các cơ sở kinh doanh nhỏ phải trả chỉ rơi vào khoảng 1-2 đô-la Mỹ/ngày. Tương tự, ở Pháp, các nhà hàng, quán café muốn phát nhạc hoặc chơi nhạc sống đều phải mua li-xăng từ SACEM – một tổ chức đại diện quyền tác giả của Pháp. Phí li-xăng được tính dựa trên số giờ mở cửa, loại giấy phép kinh doanh, số lượng nhân viên và mức thuế phải đóng.

Tuy nhiên, không phải mọi quán café, quán bar hay nhà hàng ở Mỹ đều phải trả phí bản quyền khi phát nhạc thông qua đài hoặc ti-vi. Các cơ sở kinh doanh thức ăn, đồ uống có diện tích nhỏ hơn 349 mét vuông (không tính bãi đậu xe), sử dụng dưới 6 bộ loa, và ti-vi màn hình ít hơn 55 inh, v.v. không phải trả phí bản quyền nếu họ phát nhạc miễn phí cho thực khách.

Xét cho cùng, việc thu phí tác quyền của VCPMC là hoàn toàn có cơ sở pháp luật. Tuy nhiên, không thể đánh đồng tất cả các cơ sở kinh doanh và thu cùng một mức phí. VCPMC nên chăng công khai cách tính phí tác quyền, nếu có một mức phí hợp lý và minh bạch, các cơ sở kinh doanh chắc chắn sẽ vui vẻ hợp tác. Bên cạnh đó, pháp luật sở hữu trí tuệ cũng cần quy định chi tiết hơn nữa về vấn đề này, đặc biệt là các trường hợp không phải trả phí tác quyền vì không phải cơ sở kinh doanh nào mở ra cũng đều có khách và có lợi nhuận. Một quy định như vậy sẽ góp phần khuyến khích sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, và thể hiện tính nhân đạo của pháp luật sở hữu trí tuệ.

[1] Thạc sỹ Luật, Indiana University Robert H. McKinney School of Law (US)

[2] Thuật ngữ “quyền tác giả” trong luật Việt Nam là “bản quyền” trong luật Mỹ.

[3] https://www.ascap.com/help/ascap-licensing/why-ascap-licenses-bars-restaurants-music-venues